Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstana səfərinə ikitərəfli münasibətlər kontekstindən daha geniş prizmada baxılmalıdır. Bu, sadəcə növbəti diplomatik səfər və ya Bakı ilə Bişkek arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinin təsdiqi deyil. Əslində, səfər Avrasiyanın geosiyasi konfiqurasiyasını tədricən dəyişdirən daha dərin prosesin əlamətidir. Azərbaycan Mərkəzi Asiyanın siyasi və iqtisadi məkanının getdikcə daha fəal iştirakçısına çevrilir və həmin region, öz növbəsində, Cənubi Qafqazla getdikcə daha çox bağlı hala gəlir.
Bu barədə AZƏRTAC-a beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq üzrə ekspert, Kahramanmaraş Sütçü İmam Universitetinin professoru Toğrul İsmayıl bildirib.
Professor Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşlərinə tamhüquqlu iştirakçı qismində qoşulması qərarını bu kontekstdə xüsusi hadisə adlandırıb: “Bu qərar Bakının region dövlətləri ilə uzunmüddətli və ardıcıl olaraq inkişaf edən əməkdaşlığının məntiqi nəticəsi idi. Lakin onun əhəmiyyəti diplomatik formulun özündən çox kənara çıxır. Faktiki olaraq, biz regional sərhədlərin əvvəlki anlayışında dəyişikliyin şahidi oluruq. Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz artıq tamamilə təcrid olunmuş geosiyasi məkanlar kimi qəbul edilə bilməz”.
Toğrul İsmayılın sözlərinə görə, Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi və Cənubi Qafqazın vahid geoiqtisadi sistemin bir-biri ilə əlaqəli elementlərinə çevrildiyi yeni bir transregional məkanın formalaşmasından danışmaq daha doğrudur. Bu proses hələ tamamlanmayıb, lakin onun konturları artıq aydın görünür.
Türkiyəli professor əlavə edib: “Bu yaxınlara qədər Xəzər dənizi Mərkəzi Asiya ilə Qafqaz arasında coğrafi bölgü kimi qəbul edilirdi. Bu gün həmin məntiq dəyişir. Xəzər tədricən bölücü deyil, birləşdirici məkana çevrilir. Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Azərbaycan nəqliyyat, enerji, ticarət və investisiya imkanlarını tədricən birləşdirir. Bu, sadəcə siyasi dialoq deyil. Proseslərin əsasında real infrastrukturun formalaşması dayanır”.
Orta Dəhlizin məhz bu səbəbdən strateji əhəmiyyət kəsb etdiyini qeyd edən politoloq qeyd edib ki, bu marşruta təkcə Çin ilə Avropa arasında alternativ yol kimi baxmaq düzgün deyil: “Orta Dəhlizin əhəmiyyəti daha genişdir. O, Çin və Mərkəzi Asiyanı tədricən Xəzər dənizi, Azərbaycan, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarları ilə birləşdirən yeni geoiqtisadi məkan üçün infrastruktur çərçivəsinə çevrilir”.
Ekspertin sözlərinə görə, bu, Azərbaycan üçün fundamental əhəmiyyət kəsb edir. “Ölkənin coğrafi mövqeyi həmişə onun ən vacib strateji üstünlüyü olub. Lakin bu gün Bakı növbəti addımı atır. Azərbaycan sadəcə coğrafi mövqeyindən istifadə etmir, onu infrastruktur və iqtisadi üstünlüyə çevirir. Liman infrastrukturunun, dəmir yollarının, avtomobil yollarının, enerji marşrutlarının və ticarət əlaqələrinin inkişafı ölkənin regional sistemdəki rolunu tədricən dəyişir. Azərbaycan tranzit ərazidən daha mühüm arteriyaya çevrilir. O, Avrasiya əlaqəsinin əsas qovşaqlarından biri olur”, – deyə professor sözlərini yekunlaşdırıb.