Azərbaycan təkcə Cənubi Qafqazda deyil, həm də Avrasiya məkanında əsas nəqliyyat, enerji və logistika mərkəzinə çevrilib. Ölkə Şərq-Qərb (Asiya-Avropa) və Şimal-Cənub (Rusiya-İran-Hind Okeanı) tranzit dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşir. Bu coğrafi reallıq Azərbaycana beynəlxalq yük daşınmasında tranzit rolunu oynamağa imkan verir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında “XXI Əsrin Qadınları” İctimai Birliyinin sədri Mahirə Əmirhüseynova deyib.
O bildirib ki, son illərdə bu potensialın reallaşdırılması üçün əhəmiyyətli addımlar atılıb: Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının müasir terminalının, Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunun və Şərq-Qərb dəhlizində yeni magistral yolların tikintisi. Eyni zamanda, Orta Dəhlizin (Trans-Xəzər Beynəlxalq Tranzit Dəhlizi) fəaliyyəti Çin, Orta Asiya, Qafqaz və Avropa arasında yük axınının əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olub. Bu imkanlardan istifadə edən Azərbaycan təkcə tranzit ölkə kimi deyil, həm də beynəlxalq təhlükəsizlik, enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi inteqrasiya məsələlərinin həllində fəal iştirakçı kimi xidmət göstərir.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin beynəlxalq münasibətlərdə əsl tərəfdaşlığın unikal modelini təmsil etdiyini deyən İctimai Birliyin sədri qeyd edib ki, Şuşa Bəyannaməsi və daha sonra strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi ilə möhkəmləndirilən bu əlaqələr ortaq hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi əməkdaşlığı, kəşfiyyat mübadiləsi və fövqəladə hallar zamanı qarşılıqlı yardım mexanizmləri kimi özünü göstərir. Bunlar sadəcə protokol müqavilələri deyil, həm də real, funksional əməkdaşlıqdır. İqtisadi münasibətlər TANAP, TAP və Bakı-Tbilisi-Ceyhan kimi qlobal layihələr tərəfindən dəstəklənir. Hər iki ölkə tərəfdaşdır, bir-birini dəstəkləyir və beynəlxalq arenada qarşılıqlı maraqları müdafiə edir. Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri əsl qardaşlığın, etimadın və ortaq tarixi yaddaşın canlı sübutudur.
“Azərbaycan Avropa İttifaqı və ümumilikdə Avropa qurumları ilə ikitərəfli əməkdaşlığa açıqdır. Lakin son illərdə münasibətlər sınaqdan keçirilib. Avropa Komissiyası, Avropa Parlamenti və AŞPA daxilində Azərbaycan əleyhinə olan fraksiyalar ikitərəfli münasibətləri sistematik şəkildə pozur. Cozep Borrellin fəaliyyəti, korrupsiyada ittiham olunan keçmiş Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin hakimi Okampo ilə münasibətləri və Aİ-nin ikili standartları Azərbaycanda narazılığa səbəb olub. Xüsusilə, Azərbaycan nümayəndə heyətinin AŞPA-dakı nümayəndəsinin toxunulmazlıqlarının bərpasına çağırır, əks halda ölkə Avropa Şurasından çıxmağı düşünür ki, bu da Şuranın Azərbaycana qarşı qərəzli və siyasi motivli təzyiqinə cavab olaraq atılan ifrat tədbirdir. Avropa Komissiyasının yeni liderləri – Ursula Fon der Lyayen, Kallas və Koşta – konstruktiv dialoq üçün imkanlar təklif edirlər, lakin bu, yalnız Avropanın ikili standartlarından əl çəkməsi şərti ilə mümkündür”, – deyə M.Əmirhüseynova əlavə edib.
O vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyevin 2025-ci ilin avqust ayında ABŞ-yə səfəri ikitərəfli münasibətlərdə yeni bir dövrün başlanğıcını qoydu və Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması ilə nəticələndi. ABŞ-nin vitse-prezidenti Vensin Bakıya səfəri bu yeni əməkdaşlıq səviyyəsini təsdiqləyir. Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, Azərbaycanı hədəf alan qərəzli düzəliş olan Azadlığa Dəstək Aktının 907-ci maddəsi həll olunmamış məsələ olaraq qalır. Bu maddə, əslində, Prezident Obamanın hakimiyyəti dövründə, hətta Azərbaycan Ermənistan vasitəsilə tranzitlə bağlı bütün tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırdıqdan sonra belə dayandırılmışdı. Prezident Trampın dövründə sülh və əməkdaşlığın Cənubi Qafqazda yeni imkanların əsasını təşkil etdiyini qəbul edən yeni bir yanaşma ortaya çıxdı. Tramp administrasiyasından gözləntilərə 907-ci maddənin ləğvi, Konqres tərəfindən səhvlərinin etiraf edilməsi və yerindəki geosiyasi reallıqlara riayət edilməsi daxildir.
“Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin nüfuzu və təsir imkanları sürətlə dəyişir. Bu fonda Azərbaycan artıq sadəcə regional miqyaslı bir lider deyil, qlobal arenada öz çəkisi və strateji addımları ilə seçilən, “orta güc” (middle power) statusuna sahib bir dövlət kimi ortaya çıxır. Ölkənin bu səviyyəyə yüksəlməsi onun apardığı düşünülmüş siyasətin və malik olduğu milli güc göstəricilərinin məntiqi nəticəsidir. Azərbaycanın “orta güc” kimi formalaşmasının ən mühüm sütunlarından biri onun tamamilə müstəqil xarici siyasət yürütməsidir. Bakı hər hansı xarici güc mərkəzinin təzyiqi və ya təsiri altına düşmədən, yalnız öz milli maraqlarına söykənən suveren qərarlar qəbul edir. Bu müstəqil xətt ölkənin qlobal platformalardakı fəaliyyətində də aydın görünür. Azərbaycan BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı və Qoşulmama Hərəkatı kimi nüfuzlu beynəlxalq forumlarda təkcə fəal iştirakçı deyil, həm də qlobal gündəliyi müəyyənləşdirən və böhranların həllinə töhfə verən təşəbbüskar tərəf kimi çıxış edir.
Dövlətin xarici siyasətdəki bu qətiyyəti real güc amili ilə dəstəklənir. Son illərdə ordunun müasirləşdirilməsi, yerli hərbi-sənaye kompleksinin inkişafı və müasir döyüş meydanında qazanılmış unikal hərbi təcrübə Azərbaycanın ən mühüm strateji aktivlərinə çevrilib. Məhz bu hərbi-siyasi qüdrət sayəsində ölkənin nüfuzu öz coğrafi sərhədlərini aşaraq Cənubi Qafqaz, Xəzər hövzəsi və Yaxın Şərqdə gedən geosiyasi proseslərə birbaşa təsir etmək imkanı qazanıb. Bununla belə, Azərbaycan gücdən yalnız öz suverenliyini təmin etmək üçün deyil, həm də regional sabitliyə töhfə vermək üçün istifadə edir. Ölkə regionda sülhün, təhlükəsizliyin, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin və iqtisadi rifahın əsas qarantı qismində çıxış edərək yüksək məsuliyyət nümayiş etdirir. Nəticə etibarilə, müstəqil siyasət, güclü müdafiə sənayesi, regional təsir və qlobal məsuliyyət kimi meyarlar Azərbaycanı beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı, proqnozlaşdırıla bilən və böyük güclərin hesablaşmalı olduğu mühüm bir aktor kimi təqdim edir”, – deyə M.Əmirhüseynova bildirib.
O deyib ki, Azərbaycan boru kəməri ilə təbii qaz ixracının coğrafi miqyasına görə dünyada birinci yerdədir. 16 ölkəyə qaz ixrac edən ölkə Avropada regionda etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən alternativ təchizatçı kimi tanınır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Avropanın Azərbaycan qazına marağı xeyli artıb. Azərbaycanın enerji strategiyası təkcə ixracın artırılmasına deyil, həm də bazarın şaxələndirilməsinə yönəlib. Suriya artıq Azərbaycan qazını da alır. Azərbaycanın enerji şirkətləri SOCAR və bp kimi tərəfdaşlarla yeni yataqların kəşfiyyatı, bərpaolunan enerji layihələrinin inkişafı və bərpaolunan enerji mənbələrinin inteqrasiyası sahəsində əməkdaşlıq edir”.
Azərbaycan-Çin münasibətləri və Orta Dəhlizdən danışan İctimai Birliyin sədri diqqətə çatdırıb ki, Prezident İlham Əliyevin 2025-ci ildə Çinə səfəri və Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması ikitərəfli münasibətlərdə yeni bir fəsil açdı. Çin şirkətləri Azərbaycanın infrastruktur, logistika, enerji və kənd təsərrüfatı sektorlarına investisiya yatırır. Azərbaycan ərazisindən Avropaya daşınan malların həcmi xeyli artıb. Çin-Qazaxıstan-Xəzər dənizi-Azərbaycan-Gürcüstan-Avropa marşrutu olan Orta Dəhliz, xüsusilə də Avropa İttifaqı ilə İran, Rusiya ilə Ukrayna arasındakı münaqişələr kontekstində dünyada təhlükəsiz və alternativ nəqliyyat dəhlizi kimi qəbul edilir. Azərbaycan dəhlizin inkişafına böyük sərmayə qoyur və onun beynəlxalq standartlara uyğunluğunu təmin edir.
“Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri zəngin tarix, mədəniyyət, dil və iqtisadi əlaqələrə malikdir. Bu gün bu münasibətlər yeni məzmunla zənginləşir. Azərbaycan-Mərkəzi Asiya formatı logistika, enerji, təhlükəsizlik və rəqəmsal iqtisadiyyat sahələrində birgə layihələr vasitəsilə regional inteqrasiyanı təşviq edir. Bu format Orta Dəhlizin effektiv işləməsini, Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxışını və tranzit imkanlarının genişləndirilməsini asanlaşdırır. Azərbaycan bu məkanda vahid iqtisadi və siyasi platformanın formalaşmasına töhfə verir”, – deyə o qeyd edib.
Mahirə Əmirhüseynova vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyevin cəmiyyətin bütün təbəqələrinə ünvanladığı mesajların əsasını milli birlik, daxili sabitlik və özünəinam təşkil edir. O, müharibələr, hibrid təhdidlər və iqtisadi sarsıntılarla xarakterizə olunan hazırkı geosiyasi şəraitdə ölkəni yalnız birliyin qoruya biləcəyini vurğulayır. Prezident gəncləri vətənpərvər, dözümlü, cəsur və vətənləri ilə qürurlu olmağa çağırır: “Milli kimlik, milli ləyaqət və müstəqillik hər şeydən üstün olmalıdır. Gələcək nəsillər bu dəyərlərlə tərbiyə olunmalıdır ki, gələcəkdə də Azərbaycanın davamlı yüksəlişi təmin edilsin”.